Tội tham ô và tội lợi dụng là hai tội danh thường bị nhầm lẫn trong thực tiễn áp dụng pháp luật hình sự Việt Nam. Việc phân biệt rõ ràng giữa chúng giúp cơ quan tiến hành tố tụng và người dân hiểu đúng bản chất hành vi vi phạm. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) cùng ACC Hà Nội.

1. Sự khác nhau giữa tội tham ô và tội lợi dụng chức vụ là gì?

Tội tham ô tài sản được quy định tại Điều 353 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Đây là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để chiếm đoạt tài sản mà mình có trách nhiệm quản lý. Người phạm tội phải là cán bộ, công chức, viên chức hoặc người có chức vụ, quyền hạn và tài sản bị chiếm đoạt thuộc phạm vi quản lý của họ. Mức hình phạt cơ bản từ 02 năm đến 07 năm tù, có thể lên đến tù chung thân nếu số tiền tham ô từ 1 tỷ đồng trở lên hoặc gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ được quy định tại Điều 356 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Hành vi này là việc người có chức vụ, quyền hạn lợi dụng vị trí để làm trái công vụ gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Tội này không yêu cầu yếu tố chiếm đoạt tài sản mà chỉ cần hành vi làm trái công vụ và gây thiệt hại. Mức phạt tù từ 06 tháng đến 05 năm, có khung tăng nặng nếu thiệt hại lớn.

2. Đặc điểm pháp lý của tội tham ô tài sản

Tội tham ô đòi hỏi chủ thể phải là người có chức vụ, quyền hạn và tài sản phải nằm trong phạm vi quản lý của họ. Hành vi chiếm đoạt phải có yếu tố gian dối hoặc lợi dụng sự tin tưởng. Giá trị tài sản tham ô là căn cứ quan trọng để xác định khung hình phạt. Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định rõ các mức giá trị từ 2 triệu đồng trở lên để khởi tố.

Xem thêm: Khi nào được gia hạn tạm giam để điều tra

3. Đặc điểm pháp lý của tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ

Tội này tập trung vào hành vi làm trái quy định của pháp luật trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Người phạm tội có thể không chiếm đoạt tài sản mà chỉ gây thiệt hại về tài sản hoặc lợi ích khác. Chủ thể cũng là người có chức vụ, quyền hạn nhưng hành vi không gắn liền với việc chiếm đoạt tài sản do mình quản lý. Việc chứng minh thiệt hại thực tế là yếu tố then chốt để định tội.

Xem thêm: Tham nhũng là gì? Ví dụ minh họa

4. So sánh chi tiết hai tội danh

Về chủ thể, cả hai tội đều yêu cầu người phạm tội phải có chức vụ, quyền hạn. Về khách thể, tội tham ô xâm phạm đến tài sản Nhà nước do cá nhân quản lý, còn tội lợi dụng chức vụ xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan Nhà nước. Về mặt chủ quan, tội tham ô có mục đích chiếm đoạt tài sản, trong khi tội lợi dụng chức vụ có thể chỉ nhằm mục đích cá nhân khác. Về hình phạt, tội tham ô có khung hình phạt nặng hơn khi giá trị tài sản lớn.

5. Câu hỏi thường gặp

Tội tham ô và tội lợi dụng khác nhau ở yếu tố chiếm đoạt tài sản không?

Trả lời: Tội tham ô yêu cầu yếu tố chiếm đoạt tài sản do mình quản lý, còn tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ không nhất thiết phải có hành vi chiếm đoạt mà chỉ cần gây thiệt hại do làm trái công vụ theo quy định tại Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Mức phạt tù tối đa cho tội tham ô là bao nhiêu?

Trả lời: Theo Điều 353 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), khung hình phạt cao nhất của tội tham ô là tù chung thân khi số tiền tham ô từ 1 tỷ đồng trở lên hoặc gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Người không có chức vụ có bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hai tội này không?

Trả lời: Không. Cả hai tội danh đều quy định chủ thể là người có chức vụ, quyền hạn. Người không có chức vụ chỉ có thể bị xem xét các tội danh khác nếu có hành vi liên quan theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).

Tội tham ô và tội lợi dụng cần được phân biệt chính xác để áp dụng pháp luật đúng đắn. Nếu bạn đang gặp vấn đề liên quan đến các tội danh này hoặc cần tư vấn chi tiết, hãy liên hệ ACC Hà Nội để được hỗ trợ kịp thời và chuyên nghiệp.