Thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm là khâu trọng tâm giúp Hội đồng xét xử làm rõ các tình tiết, đánh giá chứng cứ và ra phán quyết công bằng. Với vai trò quyết định trong việc xác định sự thật khách quan, việc nắm rõ trình tự, điều kiện hỏi không chỉ bảo vệ quyền lợi đương sự mà còn đảm bảo phiên tòa diễn ra đúng luật. Hãy cùng ACC Hà Nội tìm hiểu chi tiết qua bài viết dưới đây.

1. Thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm được quy định như thế nào?

Thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm được Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định chặt chẽ, nhấn mạnh nguyên tắc thẩm phán chủ trì phiên tòa kiểm soát toàn bộ hoạt động xét hỏi.

Bước 1: Nguyên tắc chung và mục đích của thủ tục hỏi

Thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm được Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định chặt chẽ, trong đó nhấn mạnh vai trò chủ trì của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, người kiểm soát toàn bộ hoạt động xét hỏi. Mục đích chính là xác minh các chứng cứ đã thu thập, làm rõ ý kiến, yêu cầu của các bên đương sự, người làm chứng, người giám định và những người tham gia tố tụng khác.

Bước 2: Trình tự hỏi của Thẩm phán chủ tọa

Căn cứ Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, hoạt động hỏi bắt đầu bằng việc Thẩm phán chủ tọa phiên tòa trực tiếp hỏi nguyên đơn, bị đơn và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về từng vấn đề tranh chấp. Chủ tọa đặt câu hỏi theo trình tự logic, tập trung vào nội dung cốt lõi của vụ án, yêu cầu khởi kiện, yêu cầu phản tố, các tình tiết tranh chấp và chứng cứ liên quan.

Bước 3: Tham gia hỏi của các thành viên khác trong Hội đồng xét xử và Kiểm sát viên

Sau khi Thẩm phán chủ tọa hoàn thành phần hỏi chính, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên và người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự (nếu có) được tham gia đặt câu hỏi. Việc đặt câu hỏi này phải được sự đồng ý của Chủ tọa phiên tòa. Trình tự này nhằm tránh hỏi trùng lặp, lạc đề hoặc gây áp lực không cần thiết, đồng thời đảm bảo mọi câu hỏi đều tập trung làm rõ các vấn đề tranh chấp một cách khách quan và hiệu quả.

Bước 4: Quy tắc đặt câu hỏi và kiểm soát quá trình hỏi

Tất cả các câu hỏi phải liên quan trực tiếp đến nội dung tranh chấp, được đặt một cách tôn trọng, không mang tính chất mớm cung, quy chụp hoặc gây áp lực tâm lý cho người được hỏi. Trong quá trình hỏi, Chủ tọa phiên tòa có quyền yêu cầu người được hỏi trả lời rõ ràng, đầy đủ và có thể ngắt lời nếu câu hỏi vượt quá phạm vi vụ án hoặc mang tính chất gây rối. Quy định này đảm bảo kỷ luật phiên tòa và duy trì không khí tố tụng nghiêm túc, dân chủ.

Bước 5: Ý nghĩa của thủ tục hỏi trong tố tụng dân sự

Thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm không chỉ là khâu kỹ thuật mà còn là công cụ quan trọng để bảo đảm quyền tranh tụng bình đẳng của các bên dưới sự điều hành tập trung của Tòa án.

2. Điều kiện tiến hành thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm

Để hoạt động hỏi diễn ra đúng luật, cần đáp ứng đồng thời các điều kiện về chủ thể, phạm vi và thời điểm. Đây chính là những yếu tố nền tảng cho thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm.

Về chủ thể, chỉ những người có quyền và nghĩa vụ liên quan mới được phép đặt câu hỏi. Cụ thể, thẩm phán – chủ tọa phiên tòa là người hỏi đầu tiên và có thẩm quyền cao nhất trong việc quyết định cho phép người khác hỏi hay không. Tiếp đến, Hội thẩm nhân dân với tư cách là thành viên Hội đồng xét xử có thể đặt câu hỏi để làm rõ những điểm chưa thống nhất. Kiểm sát viên tham gia phiên tòa cũng có quyền hỏi nhằm thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp. ư

Các đương sự (nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi – nghĩa vụ liên quan) và người đại diện hợp pháp của họ, nếu muốn hỏi, phải xin phép chủ tọa và chỉ được hỏi sau khi chủ tọa đồng ý. Người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cũng có quyền tương tự sau khi được sự chấp thuận.

Về phạm vi, nội dung câu hỏi phải gắn trực tiếp với những vấn đề đang tranh chấp, với các chứng cứ đã được thu thập hoặc với lời khai của người đang được hỏi. Mọi câu hỏi có tính chất suy diễn, gây sức ép, đe dọa hoặc xúc phạm nhân phẩm đều bị từ chối. Đồng thời, việc hỏi không được phép lặp đi lặp lại những nội dung đã được hỏi và trả lời rõ ràng, trừ khi có tình tiết mới phát sinh.

Về thời điểm, thủ tục hỏi chỉ bắt đầu sau khi đã hoàn tất thủ tục khai mạc phiên tòa và kiểm tra căn cước người tham gia tố tụng, công bố các quyết định đưa vụ án ra xét xử và phổ biến quyền, nghĩa vụ cho các bên. Việc hỏi được tiến hành lần lượt đối với từng người, theo thứ tự do chủ tọa ấn định dựa trên diễn biến thực tế và sự phức tạp của vụ án.

Xem thêm: Quy định về thời hạn gửi bản án hình sự sơ thẩm

3. Hồ sơ cần chuẩn bị cho thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm

Dù trên thực tế, “hồ sơ” phục vụ trực tiếp cho hỏi tại phiên tòa không phải là một tập tài liệu nộp riêng như giai đoạn khởi kiện, song các bên vẫn cần chuẩn bị kỹ lưỡng những tài liệu hỗ trợ để thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm đạt hiệu quả cao. Dưới đây là danh sách cụ thể:

• Bản liệt kê câu hỏi dự kiến: Liệt kê từng câu hỏi cùng mục đích làm rõ, căn cứ vào chứng cứ và lập luận đã trình bày trong bản tự khai, biên bản hòa giải. Việc soạn sẵn giúp tránh bỏ sót trọng tâm, đồng thời dễ dàng điều chỉnh khi có diễn biến mới.
• Tài liệu, chứng cứ đã nộp cho tòa án: Bản sao y chính các hợp đồng, hóa đơn, biên bản thỏa thuận, email, tin nhắn,… để sẵn sàng dẫn chiếu khi cần đối chất.
• Bản tóm tắt nội dung tranh chấp: Ghi rõ các sự kiện chính, thời gian, mâu thuẫn then chốt và lập luận pháp lý cơ bản, giúp người hỏi nhanh chóng định vị vấn đề.
• Danh sách nhân chứng, chuyên gia (nếu có): Kèm theo các câu hỏi dành riêng cho từng người, đảm bảo trọng tâm và tránh hỏi dàn trải.
• Văn bản pháp luật liên quan: Trích lục các điều khoản của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, các luật nội dung (như Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai, Luật Hôn nhân và Gia đình…) để sẵn sàng viện dẫn.
• Ghi chú các điểm yếu của đối phương: Những lời khai mâu thuẫn trong quá trình tố tụng trước đó để khai thác triệt để khi hỏi.

Lưu ý thực tế: Tất cả tài liệu trên nên được sắp xếp khoa học trong một bộ “hồ sơ tranh tụng” cá nhân, dễ dàng tra cứu nhanh tại chỗ. Việc chuẩn bị chu đáo góp phần tận dụng tối đa thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm, biến khâu hỏi trở thành vũ khí sắc bén bảo vệ luận điểm của mình.

Xem thêm: Theo luật luật sư có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm không?

4. Chi phí thực hiện thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm

Thông thường, thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm không phát sinh một khoản lệ phí riêng biệt nộp cho tòa án. Chi phí cho giai đoạn này nằm trong tổng thể án phí dân sự sơ thẩm mà đương sự phải nộp theo quy định của Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Mức án phí được tính dựa trên giá trị tranh chấp hoặc tính chất vụ việc không có giá ngạch (ví dụ: tranh chấp ly hôn, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng…).

Tuy nhiên, trong thực tiễn, để tham gia hỏi hiệu quả, các bên thường phải sử dụng dịch vụ pháp lý. Chi phí này bao gồm: thù lao cho người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp (thường thỏa thuận theo vụ việc hoặc theo giờ); chi phí đi lại, sao in tài liệu, giám định bổ sung (nếu có). Như vậy, dù không có phí dành riêng cho “thủ tục hỏi”, đương sự vẫn nên dự trù ngân sách cho công tác chuẩn bị và đại diện.

5. Dịch vụ hỗ trợ thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm tại ACC Hà Nội

Với kinh nghiệm đồng hành cùng nhiều khách hàng trong các vụ án dân sự phức tạp, ACC Hà Nội cung cấp dịch vụ tư vấn và hỗ trợ toàn diện thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm. Những lợi ích nổi bật khi sử dụng dịch vụ bao gồm:

• Tiết kiệm chi phí: Chúng tôi xây dựng phương án tài chính tối ưu, giúp khách hàng chỉ chi trả đúng phần việc cần thiết, tránh phát sinh không đáng có trong quá trình tranh tụng.
• Đội ngũ chuyên gia: Đội ngũ am hiểu sâu về tố tụng dân sự, thường xuyên cập nhật thực tiễn xét xử, đảm bảo hỗ trợ khách hàng đúng trọng tâm và đúng luật.
• Tư vấn chuyên sâu: Chúng tôi phân tích kỹ hồ sơ vụ án, dự đoán các tình huống hỏi – đáp, từ đó soạn thảo bộ câu hỏi chiến lược, đánh trúng điểm mấu chốt của tranh chấp.
• Hỗ trợ toàn diện: Từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ tranh tụng, cử chuyên gia tham gia phiên tòa đến phản biện sau hỏi, ACC Hà Nội luôn đồng hành để bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp.

6. Những lưu ý quan trọng trong thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm

Để thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm phát huy hiệu quả, các đương sự và người bảo vệ quyền lợi cần ghi nhớ:

• Soạn câu hỏi theo “hình phễu”: Bắt đầu bằng câu hỏi mở để lấy thông tin tổng quan, sau đó thu hẹp dần bằng câu hỏi dẫn dắt, cuối cùng là câu hỏi đóng mang tính khẳng định. Cách làm này giúp người bị hỏi khó né tránh và tăng sức thuyết phục.
• Luôn xin phép chủ tọa trước khi hỏi: Cho dù bạn là đương sự hay người đại diện, việc tự ý đặt câu hỏi có thể bị coi là vi phạm nội quy phiên tòa và làm mất thiện cảm với Hội đồng xét xử.
• Tôn trọng người bị hỏi: Không ngắt lời, không sử dụng ngữ điệu miệt thị hay dồn ép quá mức; điều này vừa tuân thủ văn hóa tố tụng, vừa giúp câu trả lời có độ tin cậy cao hơn.
• Bám sát chứng cứ: Mỗi câu hỏi nên xuất phát từ một chứng cứ cụ thể trong hồ sơ; tránh hỏi theo cảm tính, thiếu căn cứ sẽ bị phản bác dễ dàng.
• Ghi chép để đối chiếu: Trong suốt quá trình hỏi, hãy ghi lại nhanh các câu trả lời quan trọng, nhất là những mâu thuẫn với lời khai trước đó. Đây là “vũ khí” lợi hại cho phần tranh luận sau này.
• Linh hoạt ứng biến: Đôi khi kế hoạch hỏi ban đầu không phát huy tác dụng; cần bình tĩnh thay đổi hướng tiếp cận hoặc chuyển sang khai thác khía cạnh khác ngay khi có tín hiệu bất lợi.

7. Câu hỏi thường gặp

Khi nào đương sự được phép hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm?

Đương sự chỉ được trực tiếp hỏi sau khi chủ tọa phiên tòa cho phép và thường là ở giai đoạn xét hỏi đối với những người được tòa triệu tập. Theo Điều 245 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trước hết chủ tọa hỏi nguyên đơn, bị đơn và người liên quan; sau đó, nếu đương sự có yêu cầu và được chấp thuận, họ mới được đặt câu hỏi với người khác.

Thủ tục hỏi người làm chứng tại phiên tòa dân sự sơ thẩm có gì khác biệt?

Hỏi người làm chứng tuân theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, với sự kiểm soát chặt chẽ hơn. Người làm chứng phải khai trung thực và có thể bị hỏi riêng với từng người để đối chiếu lời khai. Chủ tọa có quyền yêu cầu những người làm chứng khác tạm rời phòng xử án để tránh bị ảnh hưởng.

Chuẩn bị câu hỏi cho thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm cần lưu ý gì để tránh bị bác bỏ?

Để câu hỏi không bị chủ tọa từ chối, bạn cần đảm bảo: (1) câu hỏi liên quan trực tiếp đến các vấn đề cần chứng minh trong vụ án; (2) không chứa yếu tố mớm cung, ép buộc hoặc suy đoán; (3) được diễn đạt ngắn gọn, rõ ý; và (4) không lặp lại y nguyên câu hỏi đã được trả lời. Việc nghiên cứu kỹ hồ sơ và dự liệu các tình huống phản biện sẽ giúp bộ câu hỏi có tính logic cao, thuyết phục được Hội đồng xét xử.

Thủ tục hỏi tại phiên tòa dân sự sơ thẩm là trụ cột không thể thiếu trong một phiên xử minh bạch và công tâm. Hiểu đúng luật và chuẩn bị tốt sẽ giúp bạn bảo vệ quyền lợi một cách chủ động. Nếu cần giải đáp thêm hoặc mong muốn được đồng hành chuyên nghiệp, hãy liên hệ ACC Hà Nội để được hỗ trợ tư vấn tận tình và toàn diện.