Năng lực hành vi dân sự đóng vai trò then chốt trong việc xác định khả năng của cá nhân khi tham gia các quan hệ dân sự, từ giao dịch mua bán đến ký kết hợp đồng. Việc nắm rõ khái niệm này giúp mọi người thực hiện quyền và nghĩa vụ hợp pháp một cách chính xác, tránh các rủi ro pháp lý không đáng có. Hiểu biết về năng lực hành vi dân sự cũng hỗ trợ cơ quan nhà nước và cá nhân giải quyết tranh chấp hiệu quả hơn. Cùng ACC Hà Nội tìm hiểu chi tiết vấn đề này.

1. Năng lực hành vi dân sự là gì?

Năng lực hành vi dân sự là khả năng của cá nhân thực hiện hành vi pháp lý dân sự thông qua việc xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự. Theo Bộ luật Dân sự 2015, sửa đổi 2025, khái niệm này được xây dựng dựa trên độ tuổi và tình trạng nhận thức của người đó.

Cá nhân có năng lực hành vi dân sự đầy đủ khi đủ mười tám tuổi trở lên và không bị Tòa án tuyên bố mất hoặc hạn chế năng lực. Việc xác định đúng năng lực hành vi dân sự giúp đảm bảo tính hợp pháp của các giao dịch dân sự hàng ngày như mua bán tài sản, vay mượn hay lập di chúc.

2. Các mức độ năng lực hành vi dân sự theo quy định

Bộ luật Dân sự 2015, sửa đổi 2025 phân chia năng lực hành vi dân sự thành ba mức độ chính dựa trên độ tuổi và khả năng nhận thức. Người từ đủ mười tám tuổi trở lên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, được tự do thực hiện hầu hết các giao dịch dân sự. Người chưa đủ sáu tuổi không có năng lực hành vi dân sự, mọi giao dịch phải do người đại diện thực hiện.

Người từ đủ sáu tuổi đến chưa đủ mười lăm tuổi có năng lực hành vi dân sự một phần, chỉ được thực hiện giao dịch nhỏ phù hợp với lứa tuổi. Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi có năng lực hành vi dân sự rộng hơn nhưng vẫn cần sự đồng ý của người đại diện trong một số trường hợp quan trọng. Ngoài ra, Tòa án có thể tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự nếu mắc bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác khiến họ không thể nhận thức và điều khiển hành vi.

Xem thêm tại đây: Năng lực trách nhiệm pháp lý là gì?

3. Hậu quả pháp lý khi không có năng lực hành vi dân sự

Khi cá nhân không có hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, các giao dịch dân sự do họ thực hiện có thể bị vô hiệu. Bộ luật Dân sự 2015, sửa đổi 2025 quy định giao dịch do người mất năng lực hành vi dân sự xác lập sẽ bị Tòa án tuyên bố vô hiệu nếu bên kia biết hoặc phải biết về tình trạng đó.

Người đại diện hợp pháp phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh từ giao dịch không hợp pháp. Trong trường hợp người có năng lực hành vi dân sự hạn chế thực hiện giao dịch vượt quá phạm vi cho phép, giao dịch đó cũng có nguy cơ bị hủy bỏ. Việc hiểu rõ hậu quả này giúp các bên tham gia giao dịch kiểm tra kỹ năng lực của đối tác trước khi ký kết, giảm thiểu tranh chấp sau này.

4. Cách xác định năng lực hành vi dân sự trong thực tiễn

Để xác định năng lực hành vi dân sự của một cá nhân, cần căn cứ vào giấy tờ tùy thân, độ tuổi và tình trạng sức khỏe tâm thần. Trường hợp nghi ngờ mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự, Tòa án sẽ ra quyết định tuyên bố sau khi có kết luận giám định y khoa. Người thân hoặc cơ quan có thẩm quyền có quyền yêu cầu Tòa án xem xét lại quyết định khi có căn cứ mới.

Việc xác định đúng năng lực hành vi dân sự còn ảnh hưởng đến quyền thừa kế, quyền quản lý tài sản và khả năng tham gia tố tụng dân sự. Các tổ chức, cá nhân khi giao dịch nên yêu cầu đối tác cung cấp giấy tờ chứng minh năng lực để đảm bảo an toàn pháp lý.

5. Câu hỏi thường gặp

Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi có được tự mình ký hợp đồng lao động không?

Theo Bộ luật Dân sự 2015, sửa đổi 2025, người trong độ tuổi này có năng lực hành vi dân sự một phần và được tự mình ký hợp đồng lao động phù hợp với lứa tuổi, sức khỏe, nhưng cần sự đồng ý của người đại diện nếu hợp đồng có giá trị lớn hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi cơ bản.

Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự trong trường hợp nào?

Tòa án tuyên bố một người mất năng lực hành vi dân sự khi có kết luận giám định y khoa xác nhận họ mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác khiến họ không thể nhận thức và điều khiển hành vi của mình trong giao dịch dân sự.

Giao dịch do người mất năng lực hành vi dân sự thực hiện có bị vô hiệu không?

Giao dịch do người mất năng lực hành vi dân sự thực hiện sẽ bị Tòa án tuyên bố vô hiệu nếu bên kia biết hoặc phải biết về tình trạng mất năng lực của người đó, theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, sửa đổi 2025.

Năng lực hành vi dân sự là nền tảng quan trọng giúp cá nhân tham gia quan hệ dân sự một cách hợp pháp và an toàn. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ giải quyết các vấn đề liên quan đến năng lực hành vi dân sự, hãy liên hệ ACC Hà Nội ngay hôm nay để nhận được sự hỗ trợ chuyên nghiệp và kịp thời.