Di chúc có hiệu lực khi nào là vấn đề pháp lý quan trọng giúp người lập di chúc và người thừa kế hiểu rõ thời điểm tài sản được phân chia theo ý nguyện. Việc nắm bắt đúng quy định tránh được những tranh chấp không đáng có và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Nội dung dưới đây sẽ phân tích chi tiết các điều kiện, thời điểm và trường hợp liên quan dựa trên Bộ luật Dân sự 2015. Cùng ACC Hà Nội tìm hiểu để có cái nhìn toàn diện.

1. Các yếu tố quyết định hiệu lực của di chúc

Di chúc chỉ được công nhận hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện về người lập, nội dung và hình thức theo Bộ luật Dân sự 2015. Theo Điều 630, người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt khi lập; không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và hình thức phải phù hợp quy định pháp luật.

Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, di chúc phải được lập thành văn bản và phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ về việc lập di chúc. Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ cũng phải đáp ứng các yêu cầu riêng về người làm chứng, công chứng hoặc chứng thực theo quy định.

Về hình thức, di chúc có thể là di chúc bằng văn bản hoặc di chúc miệng trong trường hợp luật cho phép. Vì vậy, việc di chúc có hiệu lực khi nào không chỉ phụ thuộc vào thời điểm người lập di chúc qua đời mà trước hết di chúc phải đáp ứng điều kiện hợp pháp.

2. Thời điểm di chúc phát sinh hiệu lực theo quy định

Theo Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có hiệu lực pháp luật từ thời điểm mở thừa kế. Theo khoản 1 Điều 611, thời điểm mở thừa kế là thời điểm người có tài sản chết. Như vậy, về nguyên tắc, di chúc có hiệu lực khi người lập di chúc qua đời, nếu di chúc đáp ứng các điều kiện về tính hợp pháp.

Trước thời điểm này, người lập di chúc vẫn có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào. Trường hợp người lập di chúc lập di chúc mới thay thế di chúc cũ thì di chúc trước được xem là đã bị hủy bỏ theo Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015.

Do đó, khi tìm hiểu di chúc có hiệu lực khi nào, cần phân biệt giữa thời điểm lập di chúc và thời điểm di chúc phát sinh hiệu lực. Việc công chứng hoặc chứng thực di chúc không làm cho di chúc phát sinh hiệu lực ngay tại thời điểm công chứng.

Xem thêm: Mẫu biên bản công bố di chúc theo quy định

3. Theo quy định di chúc có hiệu lực khi nào?

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có hiệu lực khi nào được xác định tại Điều 643: di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế, tức thời điểm người có tài sản chết. Tuy nhiên, không phải mọi di chúc được lập đều mặc nhiên có hiệu lực; di chúc phải đáp ứng điều kiện hợp pháp và không thuộc trường hợp bị vô hiệu theo quy định.

Đối với di chúc miệng, người lập phải thể hiện ý chí cuối cùng trước ít nhất hai người làm chứng. Ngay sau đó, những người làm chứng phải ghi chép lại và cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày người lập di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, di chúc phải được công chứng hoặc chứng thực để được coi là hợp pháp.

Ngoài ra, di chúc miệng sẽ tự động mất hiệu lực nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc, người lập vẫn còn sống và minh mẫn, sáng suốt. Đây là trường hợp cần lưu ý khi xác định di chúc có hiệu lực khi nào và thời gian duy trì hiệu lực của di chúc miệng.

Xem thêm: Thời điểm mở thừa kế theo di chúc là khi nào?

4. Hậu quả pháp lý khi di chúc không đáp ứng điều kiện hiệu lực

Khi di chúc không đáp ứng các điều kiện về chủ thể, nội dung hoặc hình thức theo Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có thể không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần. Điều 643 cũng quy định riêng các trường hợp một phần di chúc không có hiệu lực, chẳng hạn người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc, hoặc phần di sản được định đoạt không còn tại thời điểm mở thừa kế.

Nếu chỉ một phần nội dung di chúc không hợp pháp nhưng không ảnh hưởng đến phần còn lại thì phần di chúc còn lại vẫn có thể có hiệu lực. Đối với phần di sản không được định đoạt hợp lệ, thừa kế theo pháp luật có thể được áp dụng theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015.

Vì vậy, việc xác định di chúc có hiệu lực khi nào cần đồng thời xem xét di chúc có hợp pháp hay không, nội dung có còn khả năng thực hiện tại thời điểm mở thừa kế hay có thuộc trường hợp mất hiệu lực theo luật hay không.

5. Câu hỏi thường gặp

Di chúc có thể bị thay đổi sau khi lập không?

Trả lời: Có. Theo Điều 640 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào. Nếu lập di chúc mới để thay thế thì di chúc trước được xem là đã bị hủy bỏ.

Di chúc miệng có hiệu lực trong bao lâu?

Trả lời: Di chúc miệng được lập trong trường hợp tính mạng người lập bị đe dọa và đáp ứng điều kiện luật định. Nếu sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc, người lập vẫn còn sống và minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng tự động mất hiệu lực. Ngoài ra, di chúc miệng phải đáp ứng yêu cầu về người làm chứng, ghi chép và công chứng hoặc chứng thực trong thời hạn 05 ngày làm việc theo Điều 630.

Ai có quyền yêu cầu thực hiện di chúc sau khi người lập mất?

Trả lời: Người thừa kế theo di chúc và những người có quyền, lợi ích liên quan đến nội dung di chúc có thể thực hiện các quyền của mình đối với di sản theo quy định pháp luật. Việc phân chia di sản được thực hiện theo nội dung di chúc hợp pháp và các quy định về thừa kế có liên quan.

Di chúc có hiệu lực khi nào là nội dung pháp lý cần được hiểu rõ để bảo vệ quyền lợi của cả người lập di chúc và người thừa kế. Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc lập di chúc hoặc cần tư vấn chi tiết, hãy liên hệ ACC Hà Nội để được hỗ trợ chuyên nghiệp và nhanh chóng.