Công ty không thành lập công đoàn là một vấn đề mà nhiều doanh nghiệp quan tâm, đặc biệt khi liên quan đến quyền lợi người lao động và nghĩa vụ pháp lý của chủ sử dụng lao động. Việc hiểu rõ quy định này giúp doanh nghiệp tránh rủi ro pháp lý và duy trì môi trường làm việc hài hòa. Trong bối cảnh lao động ngày càng được bảo vệ mạnh mẽ, việc không có tổ chức đại diện cho người lao động có thể ảnh hưởng đến quan hệ lao động. Hãy cùng ACC Hà Nội tìm hiểu sâu hơn về chủ đề này.

1. Công đoàn cơ sở là gì?

Công đoàn cơ sở là tổ chức cơ sở của Công đoàn Việt Nam, được thành lập tại cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp hoặc đơn vị sử dụng lao động theo quy định của pháp luật về công đoàn. Đây là tổ chức đại diện cho người lao động tại đơn vị, có chức năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên công đoàn và người lao động; đồng thời tham gia quản lý, giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật lao động, công đoàn, bảo hiểm xã hội và các chế độ liên quan.

Theo quy định của Luật Công đoàn 2024, công đoàn cơ sở được thành lập trên cơ sở tự nguyện của người lao động và hoạt động dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn của công đoàn cấp trên trực tiếp. Công đoàn cơ sở có tư cách là tổ chức đại diện tập thể người lao động trong quan hệ lao động, tham gia đối thoại tại nơi làm việc, thương lượng tập thể, ký kết thỏa ước lao động tập thể và phối hợp với người sử dụng lao động xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ.

2. Công ty không thành lập công đoàn có được không?

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, công ty không thành lập công đoàn là hoàn toàn được phép, vì việc thành lập công đoàn cơ sở dựa trên nguyên tắc tự nguyện của người lao động. Luật Công đoàn 2024 quy định rõ ràng rằng người lao động có quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn, nhưng không có bất kỳ điều khoản nào bắt buộc doanh nghiệp phải chủ động thành lập tổ chức này nếu không có yêu cầu từ phía người lao động. Điều này có nghĩa là nếu trong doanh nghiệp không có đủ số lượng người lao động muốn tham gia hoặc không có sáng kiến từ họ, công ty có thể hoạt động mà không cần công đoàn.

Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải tôn trọng quyền tự nguyện này và không được cản trở nếu người lao động muốn thành lập. Việc công ty không thành lập công đoàn không đồng nghĩa với việc miễn trừ các nghĩa vụ khác liên quan đến lao động, mà chỉ phản ánh sự linh hoạt trong tổ chức đại diện tập thể.

Xem thêm tại đây: Điều kiện tối thiểu để thành lập liên chi đoàn là gì? Theo quy định mới nhất

3. Quy định về mức phí công đoàn

Mức đóng kinh phí công đoàn và đoàn phí công đoàn hiện nay được thực hiện theo quy định của Luật Công đoàn năm 2024, Nghị định số 191/2013/NĐ-CP (đối với kinh phí công đoàn) và các văn bản hướng dẫn của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Đối với kinh phí công đoàn, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp thuộc đối tượng phải đóng kinh phí công đoàn có trách nhiệm đóng bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động. Khoản kinh phí này do người sử dụng lao động đóng và được hạch toán vào chi phí hoạt động của đơn vị theo quy định của pháp luật.

Đối với đoàn phí công đoàn, đoàn viên công đoàn có trách nhiệm đóng đoàn phí hằng tháng theo mức do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam quy định. Hiện nay, mức đóng đoàn phí công đoàn thông thường bằng 1% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, nhưng tối đa không vượt quá mức trần theo quy định của tổ chức công đoàn từng thời kỳ.

4. Quyền thành lập và hoạt động công đoàn theo pháp luật

Quyền thành lập công đoàn được bảo vệ bởi Luật Công đoàn 2012, nhấn mạnh rằng mọi người lao động Việt Nam đều có quyền tự do thành lập tổ chức công đoàn cơ sở tại nơi làm việc, miễn là tuân thủ các nguyên tắc dân chủ và tự nguyện. Theo Điều lệ Công đoàn Việt Nam được ban hành kèm theo Quyết định 174/QĐ-TLĐ ngày 03/02/2020, công đoàn cơ sở là tổ chức do người lao động trực tiếp bầu ra để đại diện bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của họ.

Việc thành lập không yêu cầu sự đồng ý bắt buộc từ phía doanh nghiệp, nhưng chủ sử dụng lao động phải tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động này, như cung cấp địa điểm họp hành hoặc thời gian tham gia. Nếu công ty không thành lập công đoàn, người lao động vẫn có thể liên hệ với công đoàn cấp trên để được hỗ trợ thành lập, đảm bảo quyền lợi không bị ảnh hưởng. Pháp luật khuyến khích sự tham gia tự nguyện để xây dựng quan hệ lao động hài hòa, nhưng không áp đặt hình thức tổ chức bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp.

>> Đọc thêm: Điều kiện thành lập đại lý thuế hiện nay

5. Trách nhiệm của doanh nghiệp khi không có công đoàn cơ sở

Mặc dù công ty không thành lập công đoàn là hợp pháp, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính liên quan đến hoạt động công đoàn theo quy định. Cụ thể, chủ sử dụng lao động có trách nhiệm đóng kinh phí công đoàn bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động, ngay cả khi không có công đoàn cơ sở tại đơn vị. Khoản kinh phí này được sử dụng để hỗ trợ hoạt động công đoàn cấp trên và bảo vệ quyền lợi chung của người lao động.

Nếu doanh nghiệp có hành vi cản trở việc thành lập hoặc hoạt động công đoàn, như đe dọa sa thải hoặc từ chối hỗ trợ, sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Mức phạt có thể lên đến 20 triệu đồng đối với cá nhân và 40 triệu đồng đối với tổ chức, tùy theo mức độ vi phạm. Do đó, ngay cả trong trường hợp công ty không thành lập công đoàn, doanh nghiệp cần duy trì sự minh bạch và tôn trọng quyền lợi người lao động để tránh các rủi ro pháp lý tiềm ẩn.

>> Đọc thêm: Dịch vụ điều chỉnh giấy phép xây dựng tại Hà Nội

6. Ý nghĩa của việc không thành lập công đoàn đối với quan hệ lao động

Việc công ty không thành lập công đoàn có thể mang lại một số lợi ích cho doanh nghiệp nhỏ hoặc startup, nơi mà quy mô lao động chưa đủ lớn để hình thành tổ chức đại diện hiệu quả. Trong những trường hợp này, quan hệ lao động thường được giải quyết trực tiếp giữa chủ sử dụng lao động và người lao động, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí hành chính. Tuy nhiên, sự vắng mặt của công đoàn có thể dẫn đến những thách thức trong việc đàm phán tập thể hoặc giải quyết tranh chấp lao động, vì không có bên thứ ba độc lập để đại diện.

Theo Luật Công đoàn 2012, nếu không có công đoàn cơ sở, người lao động vẫn được bảo vệ bởi các quy định chung về lao động, nhưng họ có thể gặp khó khăn hơn trong việc bảo vệ quyền lợi cá nhân trước các quyết định của doanh nghiệp. Doanh nghiệp nên chủ động xây dựng cơ chế đối thoại nội bộ để bù đắp, đảm bảo môi trường làm việc công bằng và tuân thủ pháp luật. Việc hiểu rõ điều này giúp công ty không thành lập công đoàn vẫn duy trì được sự ổn định lâu dài trong hoạt động kinh doanh.

>> Đọc thêm: Người đứng đầu công ty tnhh gọi là gì?

7. Câu hỏi thường gặp

Công ty không thành lập công đoàn thì đóng kinh phí công đoàn như thế nào?

Doanh nghiệp vẫn phải đóng kinh phí công đoàn bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội, theo quy định tại Luật Công đoàn 2024. Khoản tiền này được nộp cho công đoàn cấp trên trực tiếp quản lý địa bàn nơi doanh nghiệp đặt trụ sở. Việc đóng góp này đảm bảo hỗ trợ các hoạt động bảo vệ quyền lợi người lao động chung, ngay cả khi không có công đoàn cơ sở. Doanh nghiệp cần lập báo cáo định kỳ và nộp đúng hạn để tránh bị xử phạt theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP.

Nếu người lao động muốn thành lập công đoàn mà công ty không đồng ý thì sao?

Pháp luật không cho phép doanh nghiệp từ chối hoặc cản trở việc thành lập công đoàn, vì đây là quyền tự nguyện của người lao động theo Luật Công đoàn 2024. Nếu có hành vi cản trở, doanh nghiệp có thể bị phạt hành chính từ 10 đến 20 triệu đồng theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Người lao động có thể liên hệ công đoàn cấp trên để được hỗ trợ thủ tục thành lập, và doanh nghiệp phải tạo điều kiện cần thiết như địa điểm họp.

Công ty nhỏ có bắt buộc phải có công đoàn không?

Không, pháp luật không quy định số lượng lao động tối thiểu để bắt buộc thành lập công đoàn, mà chỉ dựa trên nguyên tắc tự nguyện theo Điều lệ Công đoàn Việt Nam ban hành kèm Quyết định 174/QĐ-TLĐ ngày 03/02/2020. Ngay cả công ty nhỏ, nếu người lao động không yêu cầu, có thể hoạt động mà không có công đoàn. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải đóng kinh phí và tôn trọng quyền thành lập nếu có nhu cầu từ phía lao động.

Công ty không thành lập công đoàn không phải là vấn đề lớn nếu doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý liên quan, giúp tránh các rủi ro không đáng có. Việc nắm rõ quy định từ Luật Công đoàn 2024 và các văn bản liên quan sẽ hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng môi trường lao động bền vững. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ pháp lý chuyên sâu, hãy liên hệ ACC Hà Nội ngay hôm nay để nhận giải pháp phù hợp với nhu cầu của bạn.