Chứng cứ điện tử là yếu tố then chốt giúp các bên chứng minh sự thật trong các tranh chấp, vụ án hiện nay khi giao dịch và lưu trữ thông tin ngày càng chuyển sang môi trường số. Loại chứng cứ này góp phần nâng cao tính minh bạch, rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc và giảm thiểu sai sót do con người. Hiểu rõ cách xác định, thu thập và sử dụng chứng cứ điện tử mang lại lợi ích thiết thực cho cá nhân cũng như doanh nghiệp. Cùng ACC Hà Nội.

1. Chứng cứ điện tử là gì? Hướng dẫn chi tiết

Chứng cứ điện tử được hiểu là dữ liệu được tạo ra, gửi đi, nhận và lưu trữ bằng phương tiện điện tử, có giá trị chứng minh sự kiện, hành vi trong các quan hệ pháp luật. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi 2025, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025 và Luật Tố tụng hành chính 2015, sửa đổi 2025, chứng cứ điện tử được công nhận là một nguồn chứng cứ hợp pháp nếu đáp ứng điều kiện về tính toàn vẹn và có thể kiểm chứng.

Luật Giao dịch điện tử 2023 quy định rõ dữ liệu điện tử có giá trị pháp lý tương đương văn bản giấy khi đáp ứng các tiêu chuẩn về chữ ký số và bảo mật. Để hướng dẫn chi tiết, cần nắm bắt các loại hình phổ biến như email, tin nhắn, file ghi âm, video, dữ liệu từ thiết bị IoT hay chữ ký số. Mỗi loại đều phải được xác thực nguồn gốc và không bị chỉnh sửa trái phép. Người sử dụng nên lưu trữ bản gốc, ghi nhận thời gian và thiết bị tạo ra dữ liệu ngay từ đầu.

2. Đặc điểm của chứng cứ điện tử

Chứng cứ điện tử có tính vô hình, dễ sao chép và dễ bị thay đổi nếu không có biện pháp bảo vệ. Đặc điểm nổi bật là khả năng lưu trữ với dung lượng lớn, truyền tải nhanh chóng qua mạng và có thể khôi phục từ sao lưu. Tuy nhiên, tính toàn vẹn của chứng cứ điện tử phụ thuộc vào công nghệ mã hóa và chữ ký số theo Luật Giao dịch điện tử 2023.

Trong tố tụng, chứng cứ điện tử phải được xác định rõ nguồn gốc, thời điểm tạo lập và chủ thể liên quan. Các cơ quan tố tụng thường yêu cầu giám định kỹ thuật để khẳng định dữ liệu không bị can thiệp. Đặc điểm này giúp chứng cứ điện tử trở thành công cụ mạnh mẽ nhưng cũng đòi hỏi kỹ năng xử lý chuyên sâu từ luật sư và chuyên gia công nghệ.

Xem thêm: Mẫu quyết định yêu cầu cung cấp tài liệu chứng cứ theo quy định

3. Cách thu thập và bảo quản chứng cứ điện tử

Thu thập chứng cứ điện tử cần thực hiện theo trình tự khoa học để đảm bảo giá trị pháp lý.

Bước 1: Xác định nguồn dữ liệu

Xác định rõ thiết bị, tài khoản hoặc hệ thống chứa chứng cứ điện tử cần thu thập. Ghi nhận thông tin về thời gian, địa điểm và người thực hiện ngay từ bước này để tạo cơ sở cho việc sau này.

Bước 2: Sao chép và bảo toàn dữ liệu gốc

Sử dụng công cụ chuyên dụng để tạo bản sao nguyên vẹn, tránh mở hoặc chỉnh sửa file gốc. Ghi lại hash value của dữ liệu nhằm kiểm tra tính toàn vẹn sau này theo yêu cầu của Luật Giao dịch điện tử 2023.

Bước 3: Lưu trữ và bảo mật

Lưu chứng cứ điện tử vào thiết bị an toàn, có sao lưu nhiều nơi và hạn chế truy cập. Gửi dữ liệu cho cơ quan có thẩm quyền kèm biên bản bàn giao để duy trì chuỗi chứng cứ liên tục.

Bước 4: Yêu cầu giám định khi cần thiết

Khi có tranh chấp về tính xác thực, đề nghị cơ quan tố tụng trưng cầu giám định theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025 hoặc Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi 2025.

Xem thêm: Chứng cứ trong vụ án ly hôn như thế nào là hợp lý?

4. Vai trò của chứng cứ điện tử trong các thủ tục tố tụng

Chứng cứ điện tử đóng vai trò then chốt trong tố tụng dân sự, hình sự và hành chính. Trong Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi 2025, chứng cứ điện tử giúp chứng minh hợp đồng điện tử, giao dịch trực tuyến hoặc hành vi vi phạm quyền sở hữu trí tuệ. Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025 cho phép sử dụng chứng cứ điện tử để chứng minh tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến hoặc tàng trữ dữ liệu bất hợp pháp.

Luật Tố tụng hành chính 2015, sửa đổi 2025 công nhận chứng cứ điện tử trong các khiếu nại quyết định hành chính liên quan đến dữ liệu số. Nhờ đó, quá trình xét xử trở nên nhanh chóng, chính xác hơn và giảm thiểu chi phí cho các bên. Việc áp dụng chứng cứ điện tử cũng thúc đẩy chuyển đổi số trong hệ thống tư pháp.

5. Câu hỏi thường gặp

Chứng cứ điện tử có giá trị pháp lý như chứng cứ truyền thống không?

Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi 2025, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, sửa đổi 2025 và Luật Tố tụng hành chính 2015, sửa đổi 2025, chứng cứ điện tử có giá trị pháp lý ngang bằng nếu đảm bảo tính toàn vẹn và được xác thực đúng quy định.

Làm thế nào để chứng minh tính toàn vẹn của chứng cứ điện tử trước tòa?

Cần cung cấp hash value, nhật ký hệ thống và yêu cầu giám định kỹ thuật. Các cơ quan tố tụng sẽ kiểm tra nguồn gốc, thời điểm tạo lập và quá trình lưu trữ để xác nhận chứng cứ điện tử không bị thay đổi.

Ai có quyền thu thập chứng cứ điện tử trong vụ việc dân sự?

Các bên đương sự, luật sư hoặc cơ quan tố tụng đều có quyền thu thập chứng cứ điện tử theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi 2025. Tuy nhiên, quá trình thu thập phải tuân thủ Luật Giao dịch điện tử 2023 để tránh vi phạm pháp luật về bảo mật dữ liệu.

Chứng cứ điện tử ngày càng trở thành công cụ không thể thiếu trong giải quyết tranh chấp hiện đại. Để được tư vấn chi tiết và hỗ trợ thu thập, bảo quản chứng cứ điện tử đúng quy định, hãy liên hệ ACC Hà Nội ngay hôm nay để nhận giải pháp pháp lý chuyên nghiệp và hiệu quả.