Bao thanh toán bên mua hàng là gì? Đây là hình thức bao thanh toán trong đó bên mua hàng tham gia vào thỏa thuận bao thanh toán, giúp nhà cung cấp có thể nhận tiền sớm từ đơn vị bao thanh toán thay vì phải chờ đến hạn thanh toán. Hình thức này thường được sử dụng trong các giao dịch mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ có thời hạn thanh toán và có thể hỗ trợ doanh nghiệp quản lý dòng tiền hiệu quả hơn. Vậy bao thanh toán bên mua hàng hoạt động như thế nào, bên mua hàng và nhà cung cấp có quyền và nghĩa vụ gì, chi phí được tính ra sao? Cùng ACC Hà Nội tìm hiểu chi tiết quy trình và những quy định pháp lý cần lưu ý trong bài viết dưới đây.

1. Bao thanh toán bên mua hàng là gì?

Bao thanh toán bên mua hàng là hình thức bao thanh toán trong đó đơn vị bao thanh toán thực hiện bao thanh toán dựa trên các khoản phải thu phát sinh từ giao dịch mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ và nghĩa vụ thanh toán của bên mua hàng theo thỏa thuận giữa các bên.

Có thể hiểu đơn giản, trong giao dịch thông thường, nhà cung cấp bán hàng hoặc cung ứng dịch vụ cho bên mua và phát sinh khoản phải thu đến hạn thanh toán. Thông qua bao thanh toán, đơn vị bao thanh toán có thể ứng trước hoặc thanh toán cho nhà cung cấp theo thỏa thuận; đến thời hạn, khoản tiền phải trả được bên mua thanh toán theo cơ chế đã xác lập trong hợp đồng bao thanh toán.

Hình thức này thường có sự tham gia của ba chủ thể gồm bên bán hàng, bên mua hàng và đơn vị bao thanh toán. Mỗi bên có quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm thanh toán được xác định theo hợp đồng và quy định pháp luật về hoạt động bao thanh toán.

2. Quy trình thực hiện bao thanh toán bên mua hàng

Quy trình bao thanh toán bên mua hàng được thực hiện dựa trên hồ sơ giao dịch, khoản phải thu và thỏa thuận giữa các bên. Tùy từng sản phẩm và đơn vị cung cấp dịch vụ, trình tự thực tế có thể khác nhau, nhưng về cơ bản có thể thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Xác lập giao dịch mua bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ

Bên bán hàng và bên mua hàng phát sinh giao dịch và xác lập các điều khoản về hàng hóa, dịch vụ, giá trị hợp đồng, thời hạn và phương thức thanh toán. Từ giao dịch này phát sinh khoản phải thu của bên bán đối với bên mua.

Bước 2: Đề nghị thực hiện bao thanh toán

Bên bán hàng và/hoặc các bên liên quan cung cấp hồ sơ, chứng từ về giao dịch cho đơn vị bao thanh toán để xem xét. Đơn vị bao thanh toán đánh giá khoản phải thu, thông tin của các bên và điều kiện thực hiện bao thanh toán theo quy định.

Bước 3: Thỏa thuận và ký kết hợp đồng bao thanh toán

Nếu đáp ứng điều kiện, các bên xác lập hợp đồng hoặc thỏa thuận bao thanh toán. Nội dung cần xác định rõ khoản phải thu được bao thanh toán, số tiền ứng trước hoặc thanh toán, phí, thời hạn, phương thức thanh toán và quyền, nghĩa vụ của các bên.

Bước 4: Đơn vị bao thanh toán thực hiện thanh toán cho bên bán

Theo thỏa thuận, đơn vị bao thanh toán thực hiện ứng trước hoặc thanh toán cho bên bán đối với khoản phải thu được bao thanh toán. Việc thanh toán và tỷ lệ, thời điểm thanh toán được thực hiện theo hợp đồng và quy định áp dụng, không nên mặc định một tỷ lệ cố định cho mọi trường hợp.

Bước 5: Bên mua thực hiện nghĩa vụ thanh toán

Khi đến hạn, bên mua thực hiện thanh toán khoản phải trả theo phương thức và tài khoản được xác định trong thỏa thuận bao thanh toán. Đơn vị bao thanh toán thực hiện quản lý, thu hồi khoản phải thu theo phạm vi và điều kiện đã thỏa thuận.

Bước 6: Đối chiếu và hoàn tất giao dịch

Các bên đối chiếu số tiền đã thanh toán, khoản phí và các nghĩa vụ liên quan để hoàn tất giao dịch bao thanh toán. Hồ sơ, chứng từ cần được lưu giữ theo quy định pháp luật và quy định nội bộ của các bên.

>> Đọc thêm: Dịch vụ làm bảo hiểm thất nghiệp tại Hà Nội

3. Lợi ích của bao thanh toán bên mua hàng

Bao thanh toán bên mua hàng có thể mang lại lợi ích cho cả nhà cung cấp, bên mua hàng và chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, lợi ích thực tế phụ thuộc vào phương thức bao thanh toán, điều khoản hợp đồng và thỏa thuận tài chính giữa các bên.

Đối với nhà cung cấp, bao thanh toán giúp doanh nghiệp có khả năng nhận tiền sớm đối với các khoản phải thu đủ điều kiện, từ đó cải thiện dòng tiền và chủ động hơn trong việc thanh toán chi phí, mua nguyên vật liệu hoặc duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đối với bên mua hàng, hình thức này có thể hỗ trợ doanh nghiệp duy trì quan hệ với nhà cung cấp trong khi vẫn thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo thời hạn đã thỏa thuận. Việc tổ chức thanh toán thông qua đơn vị bao thanh toán cũng có thể giúp doanh nghiệp quản lý các khoản phải trả một cách có hệ thống hơn.

Đối với chuỗi cung ứng, bao thanh toán có thể góp phần cải thiện dòng tiền giữa bên mua và nhà cung cấp, đặc biệt trong những giao dịch có thời hạn thanh toán. Khi nhà cung cấp có nguồn tiền ổn định hơn, khả năng duy trì hoạt động và thực hiện đơn hàng cũng có thể được cải thiện.

Ngoài ra, việc sử dụng dịch vụ bao thanh toán thông qua tổ chức tín dụng có thể giúp các bên minh bạch hóa quy trình tài chính, quản lý khoản phải thu và giảm áp lực vốn lưu động. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần xem xét kỹ phí bao thanh toán, phương thức thanh toán, quyền truy đòi, trách nhiệm khi bên mua không thanh toán và các điều khoản liên quan trước khi ký kết.

>> Đọc thêm: Dịch vụ xin giấy phép khai thác khoáng sản tại Hà Nội

4. Phân biệt bao thanh toán bên mua hàng và bao thanh toán bên bán hàng

Bao thanh toán bên mua hàng và bao thanh toán bên bán hàng đều là hình thức cấp tín dụng được thực hiện thông qua khoản phải thu phát sinh từ hợp đồng mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ. Tuy nhiên, hai hình thức này khác nhau chủ yếu ở chủ thể là khách hàng của đơn vị bao thanh toán, cách thức cấp tín dụng và trách nhiệm hoàn trả khoản tiền bao thanh toán.

Theo khoản 11 Điều 3 Thông tư 20/2024/TT-NHNN, bao thanh toán bên mua hàng là hình thức cấp tín dụng trong đó đơn vị bao thanh toán ứng trước tiền thanh toán cho bên bán hàng thay cho bên mua hàng bằng việc mua lại khoản phải thu. Khi đó, bên mua hàng có trách nhiệm hoàn trả số tiền ứng trước cho đơn vị bao thanh toán theo thỏa thuận.

Trong khi đó, bao thanh toán bên bán hàng là hình thức cấp tín dụng trong đó đơn vị bao thanh toán mua lại khoản phải thu của bên bán hàng. Hình thức này có thể gồm bao thanh toán có cam kết hoàn trả hoặc không có cam kết hoàn trả của bên bán hàng. Trường hợp có cam kết hoàn trả, bên bán hàng phải hoàn trả số tiền bao thanh toán nếu bên mua hàng không thanh toán hoặc thanh toán không đầy đủ; trường hợp không có cam kết hoàn trả, đơn vị bao thanh toán thực hiện quyền thu hồi nợ đối với bên mua hàng.

5. Quy định pháp lý liên quan đến bao thanh toán bên mua hàng

Hoạt động bao thanh toán bên mua hàng của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hiện được điều chỉnh chủ yếu bởi Thông tư 20/2024/TT-NHNN ngày 28/6/2024 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước, quy định về bao thanh toán và các dịch vụ khác liên quan đến bao thanh toán. Thông tư này có hiệu lực từ ngày 01/07/2024.

Theo quy định hiện hành, đối với bao thanh toán bên mua hàng, bên mua hàng phải đáp ứng các điều kiện theo Điều 11 Thông tư 20/2024/TT-NHNN. Trường hợp bên mua hàng là người cư trú, các điều kiện gồm có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự theo quy định; mục đích sử dụng vốn hợp pháp; khả năng tài chính để trả nợ và phương án sử dụng vốn khả thi. Trường hợp bên mua hàng là người không cư trú, phải đáp ứng các điều kiện tương ứng theo quy định của Thông tư.

Bên cạnh đó, Điều 14 Thông tư 20/2024/TT-NHNN quy định đối với bao thanh toán bên mua hàng, đơn vị bao thanh toán chỉ được thực hiện khi bên bán hàng đồng ý bằng văn bản hoặc thông điệp dữ liệu có giá trị như văn bản về việc chuyển giao quyền và lợi ích hợp pháp liên quan đến khoản phải thu cho đơn vị bao thanh toán, đồng thời bên mua hàng có cam kết chịu trách nhiệm hoàn trả đầy đủ cho đơn vị bao thanh toán.

Về hồ sơ, khách hàng phải cung cấp tài liệu chứng minh đáp ứng điều kiện bao thanh toán và các tài liệu liên quan đến giao dịch mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ. Hồ sơ có thể bao gồm hợp đồng, chứng từ mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ hoặc thông tin, dữ liệu điện tử phù hợp với quy định pháp luật. Khách hàng có trách nhiệm cung cấp thông tin trung thực, chính xác, đầy đủ và kịp thời cho đơn vị bao thanh toán.

Hợp đồng bao thanh toán phải được lập bằng văn bản hoặc dưới hình thức thông điệp dữ liệu điện tử phù hợp pháp luật. Nội dung hợp đồng tối thiểu phải thể hiện các vấn đề như giá trị khoản phải thu, số tiền bao thanh toán, thời hạn, lãi và phí bao thanh toán, phương thức hoàn trả, xử lý nợ, quyền và nghĩa vụ của các bên, xử lý tranh chấp và hiệu lực của hợp đồng.

6. Lưu ý khi thực hiện bao thanh toán bên mua hàng

Khi thực hiện bao thanh toán bên mua hàng, doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ điều kiện của giao dịch, hồ sơ và trách nhiệm tài chính trước khi ký kết với đơn vị bao thanh toán. Một số vấn đề quan trọng cần lưu ý gồm:

• Kiểm tra điều kiện của bên mua hàng: Bên mua hàng phải đáp ứng các điều kiện theo quy định về bao thanh toán, trong đó có năng lực pháp lý, mục đích sử dụng vốn hợp pháp, khả năng tài chính và phương án sử dụng vốn theo từng trường hợp.
• Kiểm tra tính hợp pháp của khoản phải thu: Khoản phải thu phải phát sinh từ giao dịch mua bán hàng hóa hoặc cung ứng dịch vụ hợp pháp và có đầy đủ chứng từ liên quan. Doanh nghiệp cần bảo đảm thông tin cung cấp cho đơn vị bao thanh toán là chính xác và đầy đủ.
• Xác định rõ trách nhiệm hoàn trả: Trong bao thanh toán bên mua hàng, bên mua hàng có trách nhiệm hoàn trả số tiền ứng trước cho đơn vị bao thanh toán theo thỏa thuận. Đây là điểm quan trọng cần được thể hiện rõ trong hợp đồng.
• Đọc kỹ hợp đồng bao thanh toán: Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý số tiền bao thanh toán, thời hạn, lãi, phí, kỳ hạn trả nợ, phương thức hoàn trả, xử lý nợ quá hạn, quyền và nghĩa vụ của các bên.
• Không cung cấp thông tin hoặc chứng từ sai lệch: Đơn vị bao thanh toán có quyền chấm dứt bao thanh toán và thu hồi nợ trước hạn theo thỏa thuận khi phát hiện khách hàng cung cấp thông tin sai sự thật hoặc vi phạm hợp đồng.
• Lưu giữ đầy đủ hồ sơ giao dịch: Hợp đồng mua bán hàng hóa, chứng từ giao hàng, hóa đơn và các tài liệu liên quan đến khoản phải thu cần được quản lý, lưu trữ đầy đủ để phục vụ việc đối chiếu và chứng minh giao dịch khi cần thiết.
• Chú ý nghĩa vụ khi phát sinh nợ quá hạn: Trường hợp khoản nợ bao thanh toán không được thanh toán đúng hạn, doanh nghiệp có thể phải chịu lãi theo thỏa thuận và quy định áp dụng; vì vậy cần chủ động cân đối dòng tiền để thực hiện nghĩa vụ đúng hạn.

7. Câu hỏi thường gặp

Bao thanh toán bên mua hàng là gì?

Là hình thức cấp tín dụng trong đó đơn vị bao thanh toán ứng trước tiền cho bên bán hàng thay cho bên mua hàng; bên mua có trách nhiệm hoàn trả số tiền ứng trước theo thỏa thuận.

Bao thanh toán bên mua hàng khác gì bao thanh toán bên bán hàng?

Bao thanh toán bên mua hàng tập trung vào nghĩa vụ thanh toán của bên mua, trong khi bao thanh toán bên bán hàng tập trung vào khoản phải thu của bên bán.

Ai là người trả tiền trong bao thanh toán bên mua hàng?

Bên mua hàng có trách nhiệm hoàn trả số tiền ứng trước cho đơn vị bao thanh toán theo thỏa thuận.

Bên mua hàng có phải trả phí bao thanh toán không?

Có thể có. Mức phí và cách tính được xác định theo thỏa thuận trong hợp đồng bao thanh toán.

Bao thanh toán bên mua hàng có hợp pháp không?

Có. Hoạt động này được pháp luật Việt Nam quy định, trong đó có Thông tư 20/2024/TT-NHNN.

Doanh nghiệp nào có thể thực hiện bao thanh toán bên mua hàng?

Doanh nghiệp cần đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật và yêu cầu của đơn vị bao thanh toán.

Bao thanh toán bên mua hàng có phải là khoản vay không?

Bao thanh toán là một hình thức cấp tín dụng nhưng có cơ chế thực hiện riêng, gắn với khoản phải thu từ giao dịch mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ.

Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi thực hiện bao thanh toán bên mua hàng?

Cần kiểm tra khoản phải thu, hồ sơ giao dịch, phí, thời hạn và trách nhiệm hoàn trả trước khi ký hợp đồng.

Bao thanh toán bên mua hàng là giải pháp tài chính có thể hỗ trợ doanh nghiệp chủ động dòng tiền và tổ chức thanh toán với nhà cung cấp. Tuy nhiên, để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp cần xác định đúng hình thức bao thanh toán, kiểm tra điều kiện áp dụng và nắm rõ nghĩa vụ hoàn trả trước khi thực hiện giao dịch. Các bên cũng nên đối chiếu hợp đồng và quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Thông tư 20/2024/TT-NHNN về bao thanh toán. Nếu doanh nghiệp đang tìm hiểu bao thanh toán bên mua hàng, cần tư vấn về điều kiện, hồ sơ hoặc các vấn đề pháp lý liên quan, có thể liên hệ ACC Hà Nội để được hỗ trợ và lựa chọn phương án phù hợp với giao dịch thực tế.