Ai có quyền lập di chúc là câu hỏi được nhiều người quan tâm khi muốn định đoạt tài sản sau khi qua đời. Việc nắm rõ quy định giúp cá nhân thực hiện quyền tự do ý chí một cách hợp pháp và tránh tranh chấp sau này. Thủ tục lập di chúc cần tuân thủ đúng pháp luật để có hiệu lực. Cùng ACC Hà Nội tìm hiểu chi tiết.

1. Ai có quyền lập di chúc?

Theo Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015, người có quyền lập di chúc gồm người thành niên có đủ điều kiện theo luật định và người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi trong trường hợp luật cho phép.

Người thành niên có thể lập di chúc nếu tại thời điểm lập minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi cũng có quyền lập di chúc nhưng phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý và di chúc bắt buộc phải được lập thành văn bản.

Như vậy, khi xác định ai có quyền lập di chúc, cần xem xét đồng thời độ tuổi, tình trạng nhận thức và hình thức lập di chúc. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi không được lập di chúc miệng.

2. Điều kiện để di chúc có hiệu lực

Theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải bảo đảm người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt khi lập; không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và hình thức di chúc phải phù hợp với quy định pháp luật.

Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, ngoài điều kiện được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý, di chúc bắt buộc phải được lập thành văn bản. Đây là yêu cầu riêng về hình thức đối với nhóm người chưa thành niên này.

Đối với người thành niên, di chúc có thể được lập bằng văn bản hoặc bằng miệng trong trường hợp pháp luật cho phép. Việc lựa chọn hình thức nào phải bảo đảm các điều kiện tương ứng để di chúc có giá trị pháp lý.

Xem thêm: Mẫu di chúc không cần công chứng theo quy định

3. Những trường hợp không được lập di chúc hợp pháp

Pháp luật không quy định đơn giản rằng mọi người thuộc một tình trạng nhất định đều tuyệt đối không được lập di chúc. Quan trọng là tại thời điểm lập, người đó có đáp ứng điều kiện về sự minh mẫn, sáng suốt và tự nguyện theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 hay không.

Người lập di chúc trong tình trạng bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép thì di chúc có thể không được công nhận là hợp pháp. Tương tự, nếu người lập không minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập thì di chúc có thể bị tuyên bố không hợp pháp.

Riêng người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi phải tuân thủ điều kiện đặc biệt về hình thức. Nếu không được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý hoặc không lập di chúc bằng văn bản thì không đáp ứng yêu cầu tại Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015.

Xem thêm: Di chúc không có công chứng có hiệu lực không? Chi tiết

4. Quyền và nghĩa vụ liên quan đến di chúc

Người lập di chúc có quyền chỉ định người thừa kế, phân định phần di sản cho từng người, truất quyền hưởng di sản của người thừa kế và dành một phần tài sản để di tặng hoặc thờ cúng theo quy định. Người lập cũng có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc trước khi chết.

Tuy nhiên, quyền tự do định đoạt tài sản không hoàn toàn tuyệt đối. Pháp luật vẫn bảo vệ những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, chẳng hạn con chưa thành niên, con thành niên không có khả năng lao động, cha, mẹ, vợ hoặc chồng trong trường hợp luật định.

Do đó, người lập di chúc nên kiểm tra tình trạng pháp lý của tài sản và những người có quyền hưởng di sản bắt buộc trước khi quyết định cách phân chia.

5. Câu hỏi thường gặp

Người dưới 18 tuổi có được lập di chúc không?

Trả lời: Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể lập di chúc nhưng phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý và di chúc bắt buộc phải được lập thành văn bản. Nhóm tuổi này không được lập di chúc miệng.

Di chúc miệng có giá trị pháp lý không?

Trả lời: Di chúc miệng được lập khi tính mạng của một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản. Di chúc phải có ít nhất hai người làm chứng; người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ vào văn bản và văn bản này phải được công chứng hoặc chứng thực trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng. Sau 03 tháng kể từ thời điểm lập di chúc miệng mà người lập vẫn còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

Có thể thay đổi di chúc nhiều lần không?

Trả lời: Người lập di chúc có quyền sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc hủy bỏ di chúc bất cứ lúc nào trước khi chết. Nếu có nhiều bản di chúc đối với cùng một tài sản thì bản di chúc sau cùng có hiệu lực nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật.

Ai có quyền lập di chúc là vấn đề cần được xem xét kỹ lưỡng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Nếu bạn cần hỗ trợ chi tiết hơn về thủ tục lập di chúc, hãy liên hệ ACC Hà Nội để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.